ریشه‌های یک پارادوکس؛ چرا بخشی بزرگی از مردم بلوچستان از سایه جنگ هراسی ندارند؟

✍ عبدالمجید بلوچ

شکل‌گیری مجدد درگیری‌های نظامی میان جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل در تاریخ یکشنبه و دوشنبه ۱۷ و ۱۸ خرداد و متعاقب آن فروکش کردن شعله‌های آتش‌ با میانجی‌گری دونالد ترامپ، بار دیگر توجه تحلیل‌گران را به واکنش‌های افکار عمومی جلب کرده است. در حالی که از نظر روان‌شناسی اجتماعی و هنجارهای جهانی، هر انسان نرمالی به دلیل پیامدهایی چون ناامنی، هرج‌ومرج، گرانی و کمبود مواد غذایی با جنگ مخالفت می‌کند و از صلح خرسند می‌شود، بررسی عمیق جامعه‌شناختی در منطقه‌ای مانند بلوچستان نشان‌دهنده یک واکنش کاملاً متفاوت و پارادوکسیکال است؛ واکنشی که در آن، بخشی از مردم با شروع درگیری‌ها ابراز خرسندی کرده و از برقراری آتش‌بس دچار خشم و نگرانی می‌شوند.

برای درک این پدیده، باید نگاهی به تجربه عینی مردم در «جنگ چهل‌روزه» میان ایران با آمریکا و اسرائیل انداخت. در طول آن چهل روز، بر خلاف تصورات معمول، ثبات نسبی در قیمت‌ها برقرار بود و گزارش‌های کمتری از سرقت به گوش می‌رسید. این وضعیت، زمزمه‌هایی را در میان مردم شکل داد که آرزوی پایان یافتن ساختار سیاسی کنونی را داشتند. اما اعلام ناگهانی آتش‌بس توسط دونالد ترامپ، موجی از سردرگمی را رقم زد؛ خشم و نگرانی موجهی که ناشی از یک درک متقابل در درون جامعه بود: این باور که سیستم حاکم در اولین فرصت پس از رفع فشار خارجی، فشارها را بر توده‌های داخلی افزایش خواهد داد. پیش‌بینی‌ای که با آغاز موج بی‌سابقه گرانی‌های روزانه پس از توافق آتش بس، به واقعیت پیوست و این تحلیل را در ذهن بسیاری تقویت کرد که فقر، بیکاری و تورم کنونی، بازتابی از رویکردهای خود سیستم است؛ روندی که امروز نیز با تشدید محاصره دریایی آمریکا، به شکل گرانی‌های لحظه‌ای خود را نشان می‌دهد.

ریشه این نارضایتی عمیق و ترجیح دادن مصائب جنگ بر بقای وضعیت موجود، به مسائل ساختاری و هویتی در بلوچستان بازمی‌گردد. بخش عظیمی از مردم این خطه به مرحله‌ای از فرسایش روانی رسیده‌اند که تحمل سختی‌های وحشتناک جنگ از جمله قطع اینترنت، بی‌برقی و حتی تخریب زیرساخت‌ها را آسان‌تر از تداوم شرایط فعلی می‌دانند. این رویگردانی شدید، پیوند مستقیمی با بحران ناکارآمدی و عدم مشروعیت محلی دارد؛ چرا که اکثریت مسئولیت‌های کلیدی و مدیریتی در این منطقه به افرادی واگذار شده است که به لحاظ قومی و مذهبی، هیچ‌گونه سنخیت و همگرایی با هویت و مذهب بومی مردم بلوچستان ندارند. این وضعیت می‌دهد که فراتر از تحلیل‌های نظامی، ریشه اصلی این بحران، در شکاف عمیق میان جامعه و حاکمیت نهفته است.

(توضیح: ویدئوی منتشرشده از سوی ارتش اسرائیل مربوط به ۱۸ خردادماه ۱۴۰۵ و‌هدف قرار گرفتن پتروشیمی ماهشهر می‌باشد)