به گزارش رسانک، امروز شنبه ۲ اسفند ماه ۱۴۰۴ برابر با ۲۱ فوریه که از سوی یونسکو به عنوان «روز جهانی زبان مادری» نامگذاری شده، فرصتی برای بازخوانی وضعیت آموزش زبانهای غیرفارسی در ایران است؛ زبانهایی که میلیونها شهروند با آنها سخن میگویند اما در نظام آموزشی رسمی کشور جایگاهی نظاممند و پایدار ندارند.
روز جهانی زبان مادری یادآور رویدادهای سال ۱۹۵۲ در داکا است؛ جایی که دانشجویان بنگالی در اعتراض به حذف زبان خود از رسمیت، هدف تیراندازی قرار گرفتند. این واقعه بعدها به نماد جهانی دفاع از تنوع زبانی و حق آموزش به زبان مادری تبدیل شد و در سال ۱۹۹۹ در تقویم بینالمللی ثبت گردید.
در ایران، مطابق اصل ۱۵ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، زبان رسمی کشور فارسی اعلام شده، اما استفاده از زبانهای ملی در مطبوعات و رسانهها و «تدریس ادبیات آنها در مدارس» آزاد است. این اصل در سال ۱۳۵۸ به تصویب رسید و در همهپرسی عمومی همان سال تأیید شد. با وجود این تصریح قانونی، طی بیش از چهار دهه گذشته آموزش رسمی و گسترده زبانهایی چون بلوچی، کردی، ترکی آذری، عربی و دیگر زبانهای رایج کشور در مدارس دولتی اجرایی نشده و عمدتاً به طرحها و وعدههای مقطعی محدود مانده است.
در بلوچستان، زبان بلوچی زبان مادری بخش بزرگی از جمعیت است، اما دانشآموزان این منطقه از آموزش رسمی خواندن و نوشتن به زبان خود محروماند. این وضعیت تنها محدود به بلوچی نیست و سایر زبانهای غیرفارسی نیز با شرایط مشابهی روبهرو هستند. در حالیکه پژوهشهای آموزشی نشان میدهد آموزش پایه به زبان مادری میتواند به تقویت یادگیری زبان رسمی و کاهش ترک تحصیل کمک کند، سیاست آموزشی ایران همچنان بر الگوی تکزبانه استوار مانده است.
منتقدان این رویکرد معتقدند فاصله میان متن قانون و اجرای آن، به تضعیف حقوق فرهنگی و هویتی شهروندان انجامیده است. در مقابل، نگاه امنیتی به مطالبات زبانی و پیوند زدن آن با نگرانیهای سیاسی، از جمله عواملی است که به تعویق اجرای کامل اصل ۱۵ انجامیده است.
روز جهانی زبان مادری در چنین شرایطی تنها یک مناسبت نمادین نیست، بلکه یادآور تعهدی قانونی و بینالمللی برای پاسداشت تنوع زبانی است. زبانی که در مدرسه به رسمیت شناخته نشود، به تدریج از عرصه رسمی حذف میشود و این حذف، صرفاً یک تغییر آموزشی نیست، بلکه تأثیری عمیق بر حافظه فرهنگی و احساس تعلق نسلهای آینده خواهد داشت.
Be the first to comment